دیگ بخار یا بویلر یکی از تجهیزات کلیدی در صنایع مختلف به شمار میرود که وظیفه تولید بخار برای فرآیندهای حرارتی و مکانیکی را بر عهده دارد. این دستگاه با استفاده از انرژی حاصل از احتراق سوخت، آب را به بخار اشباع یا بخار فوقداغ تبدیل میکند و نقش مهمی در تامین انرژی و گرمایش سیستمهای صنعتی ایفا مینماید.
به طور کلی، دیگهای بخار به دو دسته اصلی واترتیوب (Water Tube) و فایرتیوب (Fire Tube) تقسیم میشوند که هر یک ساختار، عملکرد و کاربرد متفاوتی دارند. شناخت دقیق این تفاوتها به انتخاب صحیح بویلر متناسب با نیاز هر صنعت کمک میکند و از بروز مشکلاتی همچون کاهش راندمان و استهلاک زودرس جلوگیری خواهد کرد.
گروه صنعتی رادفر با سالها تجربه در طراحی، ساخت و تامین انواع دیگ بخار، همواره تلاش کرده است تا با ارائه راهکارهای مهندسی و مشاوره تخصصی، صنایع مختلف را در انتخاب بهینه بین دیگهای فایرتیوب و واترتیوب یاری دهد.
لیست مطالب
دیگ بخار فایرتیوب
دیگهای بخار فایرتیوب که به نام آتش در لوله نیز شناخته میشوند، یکی از پرکاربردترین انواع بویلرها در صنایع مختلف هستند. ساختار این بویلرها شامل مجموعهای از لولههای فولادی نسبتاً بلند است که گازهای داغ حاصل از احتراق مشعل از داخل آنها عبور میکند، در حالی که آب مورد نیاز برای تولید بخار در اطراف این لولهها جریان دارد و بهصورت مداوم سیرکوله میشود. انتقال حرارت بین گازهای داغ و آب، موجب افزایش دمای آب و در نهایت تبدیل آن به بخار اشباع یا حتی بخار خشک میگردد.
این نوع دیگ بخار معمولاً برای ظرفیتهایی در حدود ۱۰۰ کیلوگرم بخار در ساعت تا ۳۰ تن بخار در ساعت مورد استفاده قرار میگیرد. محدودیتهای طراحی و فشار کاری باعث میشود که برای ظرفیتها و فشارهای بالاتر، بهویژه ۲۵ بار به بالا، از بویلرهای واترتیوب (Water Tube) استفاده شود که مقاومت بیشتری در برابر فشار دارند.
ویژگی بارز بویلرهای فایرتیوب، سادگی طراحی و سهولت نگهداری آنهاست. در این سیستم، گازهای داغ ناشی از احتراق مشعل پس از عبور از کوره اصلی، وارد لولههای حرارتی شده و در نهایت حرارت خود را به آب موجود در مخزن اصلی (درام) منتقل میکنند. تماس مداوم آب با سطح داغ لولهها موجب انتقال حرارت مؤثر و تولید بخار با راندمان مناسب میشود.
از مهمترین مزایای دیگهای بخار فایرتیوب میتوان به هزینه نگهداری کمتر، نصب آسان، و عملکرد پایدار در فشارهای متوسط اشاره کرد. به همین دلیل این نوع بویلرها انتخابی ایدهآل برای صنایع غذایی، کارخانجات کوچک و متوسط، و کارگاههای تولیدی هستند که نیاز به بخار با ظرفیت متوسط و فشار پایین تا متوسط دارند.
دیگ بخار واتر تیوب
دیگ بخار واتر تیوب نوعی از بویلر است که آب درون لوله ها در جریان است و با آتش که از بیرون به لوله ها برخورد می کند گرم میشود. این نوع از بویلرهای واتر تیوب برای فشار کارهای بسیار بالا مورد استفاده قرار می گیرد، آتش تولید شده توسط مشعل در کوره یک جریان گاز داغ (دود) را تولید کرده که تمامی لوله ها را احاطه می کند دیگ بخار واتر تیوب نیز جهت تولید بخار با فشار بالا به کار می روند.
از این رو برای صنایع که نیاز به فشار بالا در آن ها وجود دارد مانند نیروگاه ها، صنایع نفت، گاز و پتروشیمی مورد استفاده قرار می گیرند. در مجموع می توان گفت نیاز این صنایع مخصوصا نیروگاه ها که برای چرخش توربین ها نیاز به بخار داشتن سبب پیدایش این دیگ ها شد. همچنین با توجه به هزینه بالا ساخت و نگه داری از این دیگ ها صنایع بزرگ توانایی کار با این دیگ ها را داشته و استفاده بویلر های واتر تیوب در صنایع متوسط رایج نیست.
مقایسه دیگ بخار واتر تیوب و فایر تیوب
| واتر تیوب | ردیف | فایر تیوب |
| آب درون لوله ها جریان دارد | ۱ | گازهای داغ حاصل از احتراق از داخل لوله ها عبور میکند. |
| برای فشارهای بالا و ظرفیتهای بالا طراحی میگردند | ۲ | برای فشار ها و دماهای محدود طراحی می گردد. |
| سرعت تولید بخار بسیار بالاست | ۳ | سرعت تولید بخار پایین است. |
| انتقال حرارت بدلیل تاثیر سیرکوله طبیعی بالاتر است | ۴ | سیرکوله آب ضعیف بوده بنابراین مقدار انتقال حرارت پایین میباشد . |
| کنترل کیفیت آب ورودی بسیار دقیق و پر هزینه است | ۵ | کیفیت آب مصرفی می تواند متغیر باشد. |
| در زمان انفجار نسبت به فشار آسیب کمتر و شعاع تخریب کمتری دارد | ۶ | در زمان انفجار شعاع تخریب بالایی دارد. |
| نیاز به تکنسین های بسیار مجرب و تخصصی دارد | ۷ | نیاز به تکنسین و اپراتور آموزش دیده دارد. |
| تنشهای حرارتی بعلت انتقال حرارت بیشتر به مراتب کمتر میباشد | ۸ | به دلیل گردش ضعیف آب تنش های حرارتی بیشتری دارند. |
| عمر طولانی تری دارد | ۹ | عمرش نسبت به واتر تیوب کمتر است |
| داخل کوره کاملاً در دسترس میباشد | ۱۰ | بسیاری از قسمتهای داخلی غیر قابل دسترس میباشد |
| تغییرات در کوره و ظرفیت آسان میباشد | ۱۱ | تغییرات در کوره و ظرفیت ممکن نیست مگر اینکه از ظرفیت واقعی کمتر استفاده شود |
| قیمت بسیار بالاست | ۱۲ | قیمت نسبتاً ارزان میباشد |



